किडनीअ जो मुख्य कमु रतु खे साफ करे ऐं गै़र ज़रूरी शयुनि जो नेकाल करणु आहे । किडनी पेशाब ज़रीये गै़र ज़रूरी पाणियठु ऐं शयुनि खे दूर करे रतु खे साफ करे ऐं पाणी, मइदिनी लूण ऐं एेसिड, अल्कली ते ज़ाबितो रखे थी । रतु में इन्हनि शयुनि जो अंदाज़ योग्य हिस्से रसीअ में रखी किडनी शरीर खे तंदुरस्त रखे थी । मइदिनी शयूं (Minerals) जहिड़ोक सोडियम , पोटेशियम, कैल्शियम, फास्फेट ऐं बायकार्बोनेट ऐं बाक़ाइदे रखे थी । किडनी फेल्यर जे मरीज़नि में पाणी ऐं मइदिनी लूणनि ते योग्य ज़ाबितो रही न सघंदो आहे , इन करे डॉक्टर जी सलाह खां रवाजी अंदाज़ में पाणी, लूण या पोटेशियम वठण सां शरीर में उन जे अंदाज़ में मौतिमार फेरिफार थी सघे थो । कमिज़ोर ऐं घटि कमु कंदड़ किडनीअ जे बोझ खे घटाइण लाइ डॉक्टर जी सलाह मूजिबु मरीज़ खे ज़रूरी ख़बरदारी ऐं खाधे में डॉक्टर जी सलाह अनुसार तबिदील (फेरिफार) करणु तमामु ज़रूरी हूंदो आहे । खाधे में कहिड़े नमूने संभाल (ख़बरदारी) रखिजे, उहो मरीज़ जी तपास खां पोइ किडनी फेल्यर कहिड़े तबक़े में आहे ऐं बी॒ का बीमारी आहे या न इहो जा॒णण खां पोइ ख़बरदारी रखिबी आहे । हिक ई मरीज़ में अलग॒-अलग॒ स्टेज ते खाधे में सलाह मूजिबु फेरिफार करणु ज़रूरी हूंदो आहे । किडनी फेल्यर (सी.के.डी.) जे मरीज़नि खे खाधे में ख़बरदारी रखण पुठियां कहोड़ो मक़्सद आहे ? किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे खाधे में ख़बरदारी रखण जो मक़िसद हेठींअ रीत आहे : किडनीअ खे वधीक ख़राब थियण खां रोकण लाइ ऐं डायालिसिज़ जी ज़रूरत खे मुहिमल करण या लंबाइण लाइ । रतु में युरिया जे वधीक अंदाज़ जे करे गंभीर मसइलनि (Toxic effects) खे रोकण लाइ । शरीर में घुरिबल अंदाज़ में विटामिन, मइदिनी शयूं ऐं बि॒या ज़रूरी अनासर क़ाइमु रखणु लाइ । शरीर में पाणियठु (पाणी) ऐं मइदिनी लूण जे फेरिफार जे करे थींदड़ गंभीर मसइलनि खे रोकण लाइ । दिल जी बीमारी (cardio vascular disease) जे ख़तिरे खे टाड़ण लाइ । किडनी फेल्यर जे घणे भाङे मरीज़नि खे खाधे में हेठिअं रीत सलाह डि॒नी वेंदी आहे : प्रोटीन जो अंदाज़ वधीक न हुअण घुरिजे । रवाजी तरह 0.8 खां १1.0 ग्राम \ किलोग्राम शरीर जे वज़न जेतिरो प्रोटीन वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । कार्बोहाइड्रेट घुरिबल अंदाज़ में (35-40 केलरी \ किलोग्राम शरीर जे वज़न जेतिरो ) वठणु जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । घी, मखणु, तेल वगै़रह चरिबी॒अ वारा खाधा घटि खाइण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । पाणी (पाणियठु) सूचिना अनुसार घटि अंदाज़ में वठिजे । खाधे में सोडियम, पोटेशियम ऐं फासफोरस जो अंदाज़ घटि हुअणु घुरिजे । घुरिबल अंदाज़ में विटामिन ऐं शरीर लाइ ज़रूरी बि॒या अनासार वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । किडनी फेल्यर जे मरीज़नि में खाधे जी पसंदगी ऐं फेरिफार : प्रोटीन जी ख़बरदारी प्रोटीन मुशकिन खे ठाहिण में, उन खे तंदुरस्त रखण में , ज़ख़्म खे भरण में ऐं बीमारियुनि खां बचाव जी शक्तिअ लाइ तमाम ज़रूरी हूंदो आहे । डायालिसिज़ खां अगि॒ में वधीक प्रोटीन वारो खाधो न खाइजे । प्रोटीन जो अंदाज़ 0.8 खां 1.0 ग्राम \ किलोग्राम शरीर जे वज़न जेतिरो वठिजे । प्रोटीन वारो खाधो न वठण करे कमिज़ोर किडनीअ जे ख़राब थियण जी रफितार घटिजी वेंदी आहे ऐं डायालिसिज़ ऐं किडनी ट्रान्सप्लान्टेशन जी ज़रूरत खे लंबाअे सघिबो आहे, छाकाणि त प्रोटीन घटि वठण करे शरीर में युरिया जो अंदाज़ घटि ठहंदो आहे ऐं उन जे करे थींदड़ तकिलीफूं जीअं त उलिटी-उबि॒था , बुख न लग॒णु वगै़रह डि॒सण में न ईंदियूं आहिनि । इन खां सवाइ प्रोटीन घटि वठण करे रतु में फासफोरस जो घुरिबल अंदाज़ पिणु क़ाइम रहंदो आहे । डायालिसिज़ ज़रीये इलाज खां अगि॒ वारे तबिक़े में प्रोटीन घटि वठण करे तमाम फायदो थींदो आहे पर गै़र ज़रूरी प्रोटीन घटि न वठिजे । बुख न लग॒णु इहो रवाजी तरह किडनी फेल्यर जे मरीज़नि में डि॒सण में ईंदो आहे । बुख न लग॒णु ऐं खाधे में प्रोटीन न वठणु हिक ई वक़्त (गडु॒) हुजे त उन जे करे गंभीर मसइला जीअं त वज़नु घटिजणु, बराबर खाधो न वणे, सुस्ती, बीमारियुनि खां बचाव जी शक्ति घटिजी वञणु ऐं अगि॒ते हली मौत जो ख़तिरो पिणु रहे थो । पर डायालिसिज़ चालू करण खां पोइ घुरिबल अंदाज़ में प्रोटीन वारो खाधो वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे, ख़ास करे सी.अे.पी.डी. ते रहंदड़ मरीज़नि खे प्रोटीन वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे छाकाणि त सी.अे.पी.डी. जी पाणियठु जड॒हिं पेट खां बा॒हिर निनिरंदी आहे त गडो॒गडु॒ प्रोटीन निकिरी वञण सबब जेकड॒हिं वधीक प्रोटीन न डि॒नो वञे त शरीर में प्रोटीन घटिजी वेंदी आहे, जेको नुक़िसानकार आहे । वधीक कैलरी वारो खाधो शरीर खे रोज़ मड़ह जा कम करण लाइ, शरीर जो गरमी पद क़ायम रखण लाइ ऐं योग्य वज़न क़ायम रखण लाइ घुरिबल अंदाज़ में केलरी वठणु ज़रूरी हूंदो आहे । ख़ास करे कार्बोहाइड्रेट ऐं चरिबी॒अ वारनि खाधनि मां कैलरी मिलंदी आहे । किडनी फेल्यर वारनि मरीज़नि खे रोज़ानो 35-40 कि. कैलरी । वज़न मूजिबु वठणु ज़रूरी हूंदो आहे । जेकड॒हिं रोज़ानो खाधे में घुरिबल अंदाज़ में कैलरी न मिले त शरीर जी प्रोटीन मां कैलरी हासिल कंदि आहे ऐं वधीक अंदाज़ में जेकड॒हिं इन नमूने कैलरी मिलंदी रहे त शरीर में प्रोटीन जो अंदाज़ तमाम घटि ऐं त तमाम नुक़िसनकार थी वेंदि आहे । इन खां सवाइ प्रोटीन मां कैलरी मिले त प्रक्रिया खां पोइ उन मां गै़र ज़रूरी शयुनि जी उत्पति थी शरीर खे वधीक नुक़िसान थी सघे थो । इन करे किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे घुरिबल अंदाज़ में कैलरी वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । कार्बोहाइड्रेट कार्बोहाइड्रेट शरीर लाइ कैलरी हासिल करण जो बुनियादी ज़रीयो आहे । कार्बोहाइड्रेट वारनि खाधनि में ब्रेड, दालियूं चांवर, पटाटा, फ्रूट, सायूं भा॒जियूं, खंडि, माखी, केक ऐं मिठाई ऐं कोल्ड ड्रिक्स जो समावेश थिअे थो । जिनि माण्हुनि खे डायाबिटीज़ हुजे या वधीक वज़नु हुजे, उन्हनि खे कार्बोहाइड्रेटस वारो खाधो घटि खाइणु घुरिजे । चरिबी॒अ वारियूं शयूं (Fats) कार्बोहाइड्रेटस ऐं प्रोटीन खां बि वधीक अंदाज़ में कैलरी चरिबी॒अ वारनि खाधनि (शयुनि) मां मिलंदी आहे । घी, मखणु, नान - वेज़ वगै़रह जहिड़ा खाधा घटि खाइणु घुरिजनि, पर बिल्कुल बंद करणु नुक़िसानकार आहिनि । तेल जी पसंदगीअ में रवाजी तरह मुंगफली या सोयाबीन जो तेल फायदेमंद आहे, जेको घटि अंदाज़ में वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । वधीक अंदाज़ में चरिबी॒अ वारो खाधो ऐं कोलेस्ट्रोल वारो खाधो वठण सां किडनी ऐं दिल खे नुक़िसान थी सघे थो । पाणियठु में ख़बरदारी किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे पाणियठु वठणु में छा लाइ ख़बरदारी रखणु ज़रूरी आहे ? किडनी शरीर में योग्य अंदाज़ में पाणियठु (पाणी) क़ायम रखी ऐं गै़र ज़रूरी पाणियठु जो पेशाब ज़रीये नेकाल कंदी आहे । किडनी फेल्यर जे मरीज़नि में किडनीअ जी कमु करण जी शक्ति घटिजण सां मरीज़ खे थींदड़ पेशाब जो अंदाज़ पिणु घटिजंदो नज़र ईंदो आहे । इन हालत में जेकड॒हिं छूट सां पाणी वरितो वञे ऐं पेशाब घटि अचे त शरीर में पाणीयठु (पाणी) वधी वञण सां सोजु॒ चढ़िही वञे ऐं साहु खणण में तकिलीफ थी सघे थी । इन खां सवाइ फिफिड़नि में पाणी गडु॒ थी वञण करे साह जी तकिलीफ थी सघे थी, जेका वधीक वधी वञे त मौतिमार पिणु बणिजी सघे थी । शरीर में पाणियठु जो अंदाज़ वधी वियो आहे, इहो कहिड़े नमूने जा॒णी सघिबो आहे ? सोजु॒ थियणु, पेट फुंडी पवणु, साहु चढ़िही वञणु, रतु जो दाबु॒ वधी वञणु , थोड़े अरिसे में वज़न में तकिड़ो इज़ाफो थियण वगै़रह निशानियुनि जी मदद सां शरीर में पाणीअ जो अंदाज़ वधी वियो आहे, इहो जा॒णी सघिजे थो किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे पाणियठु जो अंदाज़ केतिरो वठणु घुरिजे, इन लाइ कहिड़ी ख़बरदारी रखिजे ? डॉक्टर जी सलाह मूजिबु ई पाणियठु (Fluid) वठणु घुरिजे । किडनी फेल्यर जे सभिनी मरीज़नि खे केतिरो पाणियठु वठणु घुरिजे, इहो अलग॒ -अलग॒ हूंदो आहे ऐं इहो अंदाज़ मरीज़ खे केतिरो पेशाब अचे थो शरीर में केतिरी पाणियठु आहे , उन ते आधार रखे थो । किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे केतिरी पाणियठु वठणु घुरिजे ? जिनि मरीज़नि खे पूरे अंदाज़ में पेशाब ईंदो हुजे ऐं सोजु॒ न थिअे, अहिड़नि मरीज़नि खे मरिज़ीअ मूजिबु पाणियठु वठण जी छूट डि॒नी वेंदी आहे । किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे केतिरी पाणियठु वठणु घुरिजे, उहो मरीज़ खे थींदड़ पेशाब ऐं शरीर जी सोजु॒ खे ध्यान में रखी तय कयो वेंदो आहे । जंहिं मरीज़ खे पेशाब घटि ईंदो हुजे ऐं सोजु॒ हुजे, उन खे पाणियठु घटि वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे ऐं सोजु॒ घटाइण लाइ 24 कलाकनि में थींदड़ पेशाब खां घटि पाणियठु वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । रवाजी तरह 24 कलाकनि में थींदड़ कुल पेशाब + 500 ml जेतिरो पाणियठु वठण जी छूट डि॒यण सां सोजु॒ थियण या वधण खे रोके सघिबो आहे । किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे हर रोज़ वज़नु करे नोट करण छो ज़रूरी हूंदो आहे ? शरीर में पाणियठु जो अंदाज़ केतिरो आहे ऐं उन में वधि-घटि जा॒णण लाइ किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे वज़नु करे नोटु करणु ज़रूरी हूंदो आहे । पाणियठु जो अंदाज़ डॉक्टर जी सलाह मूजिबु योग्य नमूने वरितो वञे त वज़नु पिणु सागि॒योओ क़ायम रहंदो आहे । ओचितो ई ओचितो थोड़े वक़्त में वज़नु वधण सां ईअं मालूम थींदो आहे त शरीर में पाणियठ वधी वेई आहे ऐं उन खां पोइ मरीज़ खे घटि पाणियठु वठणु घुरिजे ऐं उन खां सवाइ डॉक्टर जी सलाह मूजिबु पेशाब वधाइण जूं दवाऊँ ऐं घटि पाणियठु वठण सां वज़न घटिजंदो आहे । पाणियठु घटि अंदाज़ में वठण लाइ मददगार सूचिनाऊँ : हर रोज़ मुक़रर वक़्त ते वज़न करे उन मूजिब पाणियठु जो अंदाज़ तय कजे । डॉक्टर जी सलाह मूजिबु पाणियठु वठणु घुरिजे । उन मूजिबु माप रखी ऐं २४ कलाकनि में ओतिरी पाणियठु वठणु सलाह भरियो आहे । उन पाणियठु में फक़ति पाणी न पर चाहिं , खीर, काफी, ड॒ही. लस्सी, ज्युस, आईसक्रीम, कोल्ड ड्रींक्स, सूप, दाल वगै़रह जो पिणु समावेश थिअे थो । पीअण लाइ पाणियठु जी माप में इन्हनि सभिनी पाणियठुनि खे मिलाअे करे कुल पाणियठु जो माप ग॒णिणो आहे । वधीक पाणीअ वारा खाधा घटि वठिजनि जीअं त हिंदाणो, अंगूर, गोभी, टमाटा, सेलरी (भा॒जी) , जीलेटिन वगै़रह । वधीक लूण वारो, तिखो ऐं तरियलु खाधो घटि ख़ाइजे छाकाणि त उन जे करे उञ वधीक लगं॒दी ऐं पाणी वधीक पीइबो । जड॒हिं उञ लगे॒ तड॒हिं ई पाणी पीअजे । बि॒यनि माण्हुनि खे वधीक पाणी पीअण जी आदत आहे इन करे पाण खे बि इहा आदत विझिणी न आहे । जड॒हिं वधीक उञ लगे॒ तड॒हिं ई घटि अंदाज़ में पाणी पीअजे या वात में बरिफ जो नंढो टुकिड़ो विझी चूसिजे । जेतिरो पाणी रोज़ पीअण जी छूट हुजे, ओतिरे पाणीअ जा ठाहियल बरिफ जे नंढनि-नंढनि टुकिड़नि सां उञ वधीक संतोषकारक नमूने मिटंदी आहे । खाधे में लूण जो अंदाज़ घटाइण सां उञ घटाअे सघिबी आहे । जड॒हिं वात सुकी वञे त पाणीअ जूं गुरिड़ियूं करे वाति आलो कजे पर पाणी पीइजे न । चांहिं लाइ कोप ऐं पाणी पीअण जा गिलास नंढी माप जा कमि आणिजनि । रोटी खाइण खां पोइ पाणी पीअणो पवे त उन वक़्त ई गडो॒गडु॒ दवा वठी छडि॒जे, जीअं दवा वठण लाइ वरी अलग॒ पाणीअ जी ज़रूरत न पवे । मरीज़ खे कंहिं बि कम में मश्गूल रखणु खपे, वांदो विहण सां उञ लग॒ण जी इच्छा तकिड़ी थींदी आहे। डायाबीटीज़ जे मरीज़नि जी रतु में खंडि जो अंदाज़ वधीक हुजे त उञ वधीक लगं॒दी आहे, तंहिंकरे डायाबिटीज़ जे मरीज़नि में रतु में खंडि जो योग्य अंदाज़ उञ खे घटाअे घटि पाणी पीअण में मददगार थींदो आहे । ऊन्हारे में उञ वधीक लगं॒दी आहे , इन करे किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे थधे वातावरण में रहणु सलाह भरियो आहे । मरीज़ ग॒णिप करे योग्य अंदाज़ में ई पाणीयठु वठी सघे इन लाइ कहिड़ी पद्वतीअ जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे ? मरीज़ खे जेतिरो पाणी (पाणियठु) वठण जी सूचिना डि॒नल हुजे, ओतिरो पाणी हिक जग॒ में भरे रखणु घुरिजे । सजे॒ डीं॒ह में जग॒ जो पाणी ख़लास थिए, ओतिरी पाणियठु वठण जी छूट डि॒नी वेंदी आहे । जेतिरी पाणियठु मरीज़ कोप, गिलास या कटोरीअ में पीए, ओतिरो पाणी जग॒ में उन ई बासण में भरे फिटो कबो आहे । जग॒ जो पाणी ख़त्म थियण सां मरीज़ खे अहिसास थींदो त ओतिरो ई पाणी पीअण फायदेमंद आहे ऐं हाणे वधीक अंदाज़ में पाणियठु वठणु नुक़िसानकार थी सघे थो । बि॒अे डीं॒हं वरी जग॒ में पाणी भरे माप मूजिबु पाणियठु पीअण जू सूचिना डि॒नी वेंदी आहे । इन पद्वतिअ ज़रीये मरीज़ पाणियठु वठण जी ग॒णिप सविलाईअ सां करे, माप अनुसार पाणियठु पक ई पक वठी सघे थो । खाधे में लूण (सोडियम) घटि वठिजे : किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे लूण घटि वठण जी सलाह छो डि॒नी वेंदी आहे ? शरीर में सोडियम (लूण) पाणियठु जो ऐं रतु जो दाबु॒ जो योग्य अंदाज़ कायम रखणु में मदद कंदो आहे । शरीर में सोडियम जो योग्य अंदाज़ क़ायम रखण जो कमु किडनी कंदी आहे । जड॒हिं किडनीअ जी कमु करण जी शक्ति घटिजी वेंदी आहे तड॒हिं शरीर मां किडनीअ ज़रीये वधीक सोडियम जो नेकाल थी न सघंदो आहे ऐं इन करे शरीर में सोडियम जो अंदाज़ वधी वेंदो आहे । शरीर में सोडियम जे वधीक अंदाज़ हुअण करे थींदड़ तकिलीफुनि में वधीक उञ लग॒णु. सोजु॒ चढ़िहणु, रतु जो दाबु॒ वधी वञण वगै़रह जो समावेश थिए थो । इन्हनि तकिलीफुनि खे रोकण या घटाइण लाइ किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे लूण घटि खाइण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । सोडियम ऐं लूण में कहिड़ो तफावतु आहे ? रवाजी तरह लूण में सोडियम क्लोराइ हूंदी आहे, जंहिं में ४०% सोडियम हूंदी आहे । लूण मां सोडियम प्रायमरी नमूने मिलंदी आहे पर ख़ाली लूण मां ई सोडियम मिले, इहो ज़रूरी न आहे । बि॒यनि केतिरियुनि खाधे जे शयुनि में सोडियम हूंदी आहे जीअं त : सोडियम आलजीनेट : आईसक्रीम ऐं चाकिलेट मिल्क ठाहिण में कमु ईंदी आहे । सोडियम बायकार्बोनेट : बेकिंग पावडर ऐं सोडा में कमु ईंदी आहे । सोडियम बेन्ज़ोअेट : सोस में प्रिज़रेवेटीव तरीक़े कमु ईंदी आहे । सोडियम साइट्रेट : जीलेटीन, बि॒यनि मिठायुनि ऐं ड्रींक्स में स्वाद वधाइण लाइ कमु ईंदी आहे । सोडियम नाइट्रेट : मांस खे कलर डि॒यण लाइ कमु ईंदो आहे । सोडियम सेके राइड : खाधे में मिठास वधाइण लाइ कमु ईंदी आहे । सोडियम सल्फाइट : सुके मेवे में कमु ईंदी आहे । इहे शयूं खारियूं हूंदियूं आहिनि ईअं न आहे पर उन्हनि जे अंदर सोडियम जो अंदाज़ हूंदो आहे । खाधे में लूण केतिरो वठणु घुरिजे : असांजे देश में आम माण्हूअ जे खाधे में सजे॒ डीं॒हं में वठिजंदड़ लूण जो अंदाज़ ६ खां ८ ग्राम जेतिरो हूंदो आहे । किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे खाधे में डॉक्टर जी सलाह मूजिबु लूण वठणु घुरिजे । घणे भाङे रतु जे दाबु॒ वारनि किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे रोज़ ३ ग्राम जेतिरो लूण वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । कहिड़े खाधे में लूण (सोडियम) वधीक अंदाज़ में हूंदो आहे ? वधीक लूण (सोडियम) वारनि खाधनि जी लिस्ट हिन रीत आहे : लूण, बेकिंग पावडर । पापड़, आचार (खटाइणु), संभारो, चटिणी, चाट मसाला, सोस । पैक कयल शयूं जीअं त बिस्कूट, ब्रेड, केक, पिज़ा वगै़रह । खाइण जी (मिठी) सोडा या बेकिंग पावडर कमु ईंदी हुजे अहिड़ियूं शयूं जीअं त गंठिया, पकोड़ा, ढोकड़ा, समोसा, रगि॒ड़ो, पेटीस, दहीवड़ा, हांडवो वगै़रह । तैयार नास्तो जीअं त नमकीन - वेफर्स, पोपकोर्न (मकाई), लूण वारी खारी सिंग (मुङफली) , चणा, खाजा॒ (काजू), पिस्ता, सेव (सिङर), चेविड़ो, चकिरी, फरिसी पूरि, मठरी वगै़रह । तैयार मिलदंड़ लूण वारो मखणु ऐं चीज़ (पनीर) । सोस, कोर्न फ्लेक्स, सपेगेटी, मेक्रोनी, नुडल्स वगै़रह । भाजि॒यूं : मेथी, पालक, पन गोभी, सावा धाणा , फ्लावर (गुल गोभी), मूरियूं , बीट वगै़रह । ख़ारी लस्सी, मसाला सोडा, लीमे जो शरबत, नारियल जो पाणी । दवाऊँ : सोडियम बाय कार्बोनेट जूं गोरियूं एन्टासीड, लक्जेटिवस वगै़रह । नान - वेज़ : जीअं त गोश्त , चिकन (मुरघी), जानिवरनि जा उज़िवा जीअं त किडनी (बुकी-गुर्दो) , लिवर ऐं ब्रेइन (मग़ज़) । सामूंडी (दरियाही) खाधो , तेली मछी, सुकी मछी, खेखिड़ा, केकड़ा, वडो॒ झींगो, ओइटर, कुरंग, बं॒गड़ा वगै़रह । खाधे में सोडियम घटाइण लाइ सूचिनाऊँ: हर रोज़ जी रसोईअ में लूण कमु आणिजे ऐं मथा खां लूण न विझिजे । जेतोणीक सुठे में सुठी पद्वति त रसोई बिना लूण जे ठाहिजे पोइ जेतिरो लूण वठण जी सुचिना मिलियल हुजे, ओतिरो लूण मापे मिलाइण सां ख़ातिरीअ सां मुक़रर अंदाज़ में ई सोडियम वारो खाधो वठिबो । मथे डि॒नल (अगीं॒) लिस्ट में जा॒णायल खाधे में सोडियम जो अंदाज़ वधीक हुजे त उहो ख़ाधो न खाइजे या घटि खाइजे । लूण या ख़ारी शै रोटी खाइण वक़्त न वापिराइणी या टेबल तां ई लूण खणी छडि॒जे । सलाद , लसी, रोटी, चांवर, भाखिरी, पराठो वगै़रह में लूण न विझिजे । तैयार मिलंदड़ शयुनि जे पैकेट ते लेबल हूंदो आहे, उहो ध्यान सां पढ़िहजे जीअं उन में केतिरो सोडियम आहे , उहो जा॒णी सघिजे ऐं उन खां पोइ घटि सोडियम वारा या सोडियम न हुजे अहिड़ा खाधा खाइणु घुरिजनि । दवाउनि में केतिरो सोडियम आहे उहो चकासे वठिजे । वधीक सोडियम वारियूं भाजि॒यूं वधीक पाणीअ में धोई वधीक पाणीअ में बा॒फे, उहो पाणी फिटी करण सां भाजि॒युनि में सोडियम जो अंदाज़ घटाए सघिजे थो । घटि लूण वारे खाधे खे स्वादी बणाइण लाइ ज़रूरत मूजिबु बसर , थूम, लीमो, कमालपट, अेलाची, कोकम, जीरो, लौंग, दालचीनी, कारियूं मिरियूं, सावा मिर्च , कैसर, जायफल, ख़स-ख़स वगै़रह जो उपयोग करे सघिबो आहे । लूण जे बदिरां घटि सोडियम वारो लूण न वठिजे छाकाणि त उन में पोटेशियम जो अंदाज़ वधीक हूंदो आहे जेको रतु में पोटेशियम जी लेवल खे मथे खणी वञे थो ऐं किडनी फेल्यर जे मरीज़नि लाइ ख़तरनाक बणिजी सघे थो । वाटर सोफ्टनर ज़रीये तैयार कयलु पाणी न पीइजे, छाकाणि त उन पाणीअ में आयल कैल्शीयम, सोडियम वसीले दूर कई वेंदी आहे, नतीजे तोर उन में सोडियम जो अंदाज़ वधीक हूंदो आहे जेको किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे न वठणु घुरिजे -। पोटेशियम घटि वठिजे किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे खाधे में घटि पोटेशियम वठण जी सलाह छो डि॒नी वेंदी आहे ? शरीर में दिल ऐं मुशिकन जे योग्य कमु करण लाइ पोटेशियम जो रवाजी अंदाज़ ज़रूरी आहे । किडनी फेल्यर जे मरीज़नि में रतु में पोटेशियम वधी वञण जो डपु रहंदो आहे छाकाणि त रवाजी तरह ज़रूरत मूजिबु खाधे मां पोटेशियम मिली वेंदो आहे ऐं उन खां सवाइ जेकड॒हिं अंदाज़ वधीक हूंदो आहे त उहो पेशाब ज़रीये निकिरी पिणु वेंदो आहे, जेको किडनी फेल्यर जे मरीज़नि में न थींदो आहे । रतु में वधीक अंदाज़ में पोटेशियम हुजे त उन खे हाइपर केलेमिया चइबो आहे । बि॒नि क़िसिमनि जे डायालिसिज़ में पेरीटोनियल डायालिसिज़ में हाइपर केलेमिया जो ख़तिरो हिमोडायालिसिज़ खां घटि हूंदो आहे । बि॒न्ही क़िसिमनि जी डायालिसिज़ जा जोखम अलग॒ अलग॒ हूंदा आहिनि छाकाणि त पेरीटोनियल डायालिसिज़ कन्टीन्यूअस हूंदो आहे ऐं हिमो डायालिसिज़ डॉक्टर जी सलाह मूजिबु हिकु, ब॒ या टे दफ़ा हफिते में थींदो आहे । रतु में पोटेशियम जो अंदाज़ दिल ऐं शरीर जे मुशिकन जी कमु करण जी शक्तिअ ते गंभीर साइड इफेक्ट करे सघे थो । पोटेशियम वधीक वधण सां पैदा थींदड़ मुख्य मौतिमार ख़तिरनि में दिल जी दक-दक घटिजी वञण ऐं दिल जो ओचितो ई कमु करणु बंद करणु ऐं फिफिड़नि जूं मुशिकूं कमु न करे सघण करे साहु खणण जी प्रक्रिया घटिजी वञणु या बंद थी सघे थी । शरीर में पोटेशियम जो अंदाज़ वधण जी तकिलीफ मौतिमार बणिजी सघे, इहो हूंदे पिणु उन जूं के ख़ास निशानियूं नज़र न अचणु सबबु इन खे "साइल्ट किलर" चइजे थो । इन गंभीर मसइले खे रोकण लाइ किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे खाधे में पोटेशियम वारो खाधो न वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । रतु में रवाजी तरह केतिरो पोटेशियम हूंदो आहे ? उहो केतिरो वधे त जोखमी लेखिबो ? रवाजी तरह शरीर में पोटेशियम जो अंदाज़ 3.5 खां 5.0mEq/L जेतिरो हूंदो आहे । जड॒हिं पोटेशियम जो अंदाज़ 5.0 खां 6.0 mEq/L जेतिरो हुजे तड॒हिं खाधे में ख़बरदारी रखणु ज़रूरी आहे । पोटेशियम 6.5mEq/L खां वधे त उहो जोखमी हूंदो आहे । पोटेशियम जो अंदाज़ 7.0 mEq/L खां वधीक हुजे त उहो कड॒हिं बि मौतिमार बणिजी सघे थो । किडनी पोटेशियम जे मरीज़नि खे वधीक पोटेशियम वारो कहिड़ो खाधो न वठणु घुरिजे ? घटि पोटेशियम हुअण जे करे कहिड़ो खाधो वठण जी मरीज़ खे छूट डि॒नी वेंदी आहे ? किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे रतु में पोटेशियम न वधे इन लाइ डॉक्टरनि जी सलाह मुजिबु खाधो वठणु घुरिजे । वधीक, विचोलो ऐं घटि पोटेशियम वारनि खाधनि जी लिस्ट हेठि डि॒नल आहे । 100 ग्राम खाधे में ईंदड़ पोटेशियम जे अंदाज़ खे ध्यान में रखी हीअ दरिजे बंदी कई वेई आः वधीक पोटेशियम 200 मि.ग्राम खां वधीक पोटेशियम विचोलो पोटेशियम 100-200 मि. ग्राम पोटेशियम घटि पोटेशियम 0-100 मि.ग्राम पोटेशियम वधीक पोटेशियम वारा खाधा : फल : आविड़ा, केला, अखिरोट, चेरी, चकूं, ताज़ो नारियल, अंगूर, कीवी, लीमा, पकल अंब, गिदिरो, मौसमी, ज़रिदालू, पीच, आलू बदाम, अनानास । भाजि॒॒यूं : अड़वीअ जा पन, क्रोकोली, वाड़ण, सावा धाणा (कोथमीर), सिङियूं, मशरूम (खुहिंबियूं), कचो पपैयो, पटाटा, पालक, लाहोरी गजर, सूरण, गुवार, राजीगरो । सुका मेवा : खंजूर, किशमिश, खाजा॒॒ (काजू), बादामियूं, सुका अंजीर, अखिरोट । अनाज : बा॒झिरी, कणिक, रागी । दालियूं : उड़िद जी दाल, चणनि जी दाल, मुड़नि जी दाल, तूहर जी दाल, मसूर जी दाल, चणा, मुङ, चौंहरा वगै़रह । मसाला : सुकल मिर्च, धाणा, जीरो, मेथी (हुरिबो॒॒) नान -वेज खाधो : मछी जीअं त त अेनकोबी, मैक्रेल , रोहू, पोमफ्रेट वगै़रह झींगा, लोबस्टर, खेखड़ो ऐं गाइं जो वडो॒ गोश्त वगै़रह । ड्रींक्स : बोर्नवीटा, नारियल जो पाणी, काफी, कड़िहियल (गर्म) खीर, ड्रिन्कींग चाकिलेट, ताज़नि फ़लनि जी रसु , सूप, बीयर, शराब ऐं बि॒या कोल्ड्रींक्स । बि॒यूं शयूं : चाकिलेट, केडबरी, चाकिलेट केक, चाकिलेट आईस्क्रीम , लोना सोल्ट, पटाटनि जूं चिप्स ऐं टमाटनि जो सोस । विचोले अंदाज़ में पोटेशियम वारा खाधा : फल : लीची, हिंदाणो, डा॒ड़िहूं , नारंगियूं । भाजी॒ : बीह, कचा केला, करेला, पन गोभी, गजिरूं, सीलेरी, फ्लावर, भींडियूं, बसर, मूरियूं , टमाटा , मकाई । अनाज : मइदो, जूअर , पौआ, मकाई, कणिक जूं सयूं , कणिक मां ठाहियल नूडल्स । नान वेज खाधो : जुदा - जुदा क़िसिमनि जूं मछियूं , गोश्त, लिवर वगै़रह । ड्रींक्स : गाइं जो खीर ऐं ड॒॒ही । बि॒या खाधा : कारियूं मिरियूं , लौंग, अेलाचियूं , धाणा । घटि पोटेशियम वारा खाधा : फल : सूफ, पपैयो, ज॒मूं , ज़ेतून, नारंगियूं , पीअर, कारा अंगूर, स्ट्राबेरी । भाजि॒यूं : कदू, वंगी (काकड़ी), अंबिड़ियूं , तूरियूं, परवड़, बीट, सावा मटर, मेथीअ जी भाजी॒ , थूम, पापड़ी, टींडा, घोलर मिर्च । अनाज : चांवर, रवो, जव । दालियूं : सावा मटर। नान-वेज खाधा : चिकन (मुरघी), बेदा, गोश्त वगै़रह । ड्रींक्स : मेंहिं जो खीर, कोका कोला, फेन्टा, लिम्का , रिमझिम, सोडा, लीमे जो पाणी । बि॒या खाधा : माखी, जायफल, और (राई), सुंढि, फ़ुदिने जो पन, विनेहर (सुरिको) । खाधे में पोटेशियम घटि वठण लाइ सूचिनाऊँ : हर रोज़ घटि पोटेशियम वारो को बि हिकु फलु खाइजे । हर रोज़ हिकु ई कोपि चांहिं या काफी पीअजे । भाजि॒युनि में आयल पोटेशियम खे घटाअे (हेठि डि॒नल मूजिबु) पोइ ई कमु आणिजे । ताज़नि फलनि जी रसु, नारियल पाणी ऐं वधीक पोटेशियम वारा खाधा न वठिजनि । रवाजी तरह सभिनी खाधनि में पोटेशियम हूंदो ई आहे पर असां खे (किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे ) घटि पोटेशियम वारो खाधो ई खाइणु घुरिजे । घटि पोटेशियम वारो खाधो डायालिसिज़ खां फक़ति अगि॒॒ में ई न पर उन खां पोइ बि तमाम ज़रूरी हुजे त उन जो अंदाज़ घटि रखिजे । भाजि॒युनि में आयल पोटेशियम कहिड़ी पद्वतिअ सां घटाअे सघिबो ? भाजि॒युनि खे साफ करे तमाम सनिहा (पतिला) (वेफर जहिड़ा) ऐं नंढा टुकिरा कजनि, खलुनि वारियूं भाजि॒॒यूं (जीअं त पटाटा, सूरण वगै़रह) जूं खलूं कढी छडि॒जनि । गरम पाणीअ में धोई करे, इन्हनि भाजि॒युनि खे थोड़े गरम पाणीअ में अध कलाक ताईं पिसाए रखिजे । पाणीअ जो अंदाज़ भाजी॒अ खां १०-१० ओणों वधीक खणिजे । बि॒नि कलाकनि खां पोइ वरी गरम पाणीअ में २-३ दफा धोअण खां पोइ भाजी॒अ खे वधीक पाणी में बा॒फिज़े । जंहिं पाणीअ में भाजी॒ बा॒॒फ़ी हुजे , उहो पाणी फ़िटो कजे ऐं छाणियल भाजी॒ खे स्वाद अनुसार रधिजे ऐं भाजी॒ ठाहिजे । इन नमूने भाजी॒॒अ में आयल पोटेशियम जो अंदाज़ घटाअे सघिजे थो पर मुकमल नमूने दूर नथो करे सघिजे । इन सबब जे करे वधीक पोटेशियम वारियूं भाजि॒॒यूं घटि वठण या न वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । इन नमूना ठाहियल खाधे में पोटेशियम सां गडु॒ विटामिन पिणु दूर थी वेंदा आहिनि , तंहिंकरे अहिड़े खाधे सां गडु॒॒ डॉक्टर जी सलाह मूजिबु विटामिन जी गोरी वठणु ज़रूरी आहे । पटाटनि मां पोटेशियम जो अंदाज़ घटि करण लाइ सूचिनाऊँ सभ खां पहिरियाईं पटाटनि खे नंढनि नंढनि टुकिड़नि में कपिणो या छिलणो । इन नमूने पटाटनि जो मथाछरो (Surface) वधीक अंदाज़ में पाणीअ जे लागा॒पे में रहे थो । इन नमूने पटाटनि जो मथाछरो (Surface) वधीक अंदाज़ में पाणीअ जे लागा॒पे में रहे थो । पटाटनि खे पुसाइण ऐं धोइण लाइ कमु ईंदड़ पाणीअ जो गरिमी पद केतिरो आहे इहो चकासणु तमाम ज़रूरी आहे । पटाटनि खे पिसाइण या बा॒फण में वधीक ऐं वधीक अंदाज़ में पाणीअ जो इस्तेमाल कजे । फास्फोरस घटि वठिजे (Phosphorus restriction in diet) किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे फास्फोरस वारो खाधो छा लाइ घटि वठणु घुरिजे ? शरीर में केल्शियम ऐं फास्फोरस जो रवाजी अंदाज़ हड॒नि जे विकास, तंदुरस्ती ऐं मज़िबूतीअ लाइ ज़रूरी आहे । रवाजी तरह खाधे में आयल वधीक फास्फोरस खे किडनी पेशाब ज़रीये नेकाल करे रतु में उन जो योग्य अंदाज़ क़ायम रखे थी । रवाजी तरह रतु में फास्फोरस जो अंदाज़ ४.५-५.५ हूंदो आहे । किडनी फेल्यर जे मरीज़नि में वधीक फास्फोरस जो नेकाल थी सघिण सबबु रतु में उन जो अंदाज़ वधी वञे थो । रतु में आयल वधीक फास्फोरस खे हड॒नि मां केल्शियम छिके वठंदी आहे जंहिं करे हडा॒ कमिज़ोर थी वञनि था । शरीर में फास्फोरस वधण जे करे थींदड़ मुख्य मसइलनि में ख़ारिस थियणु मुशिकूं कमिज़ोर थी वञणु, हड॒नि में सूर थियणु ऐं हडा॒ कमिज़ोर ऐं सख़्त थी वञण करे फेक्चर जो इमिकान वधी वञण वगै़रह आहिनि । कहिड़ा खाधा वधीक फास्फोरस हुअण करे घटि या न वठणु घुरिजनि ? वधीक फास्फोरस वारनि खाधनि जी लिस्ट हेठीअं रीति आहे : खीर, खीर मां ठाहियल शयूं, पनीर, आईस्क्रीम, मिल्क शेक, चाकिलेट, बटर (मखणु) चीज़ । सुको मेवो : खाजा॒ (काजू), बादामियूं, पिस्ता, अखिरोट, डूं॒गी (सुकल नारियल) । कोल्ड- ड्रींक्स : कोका कोला, फेन्टा, माझा, फ्रुटी, बीयर । गजिरूं, अड़िवीअ जा पन, सावा मटर, मकाई, मुङफलीअ जी लाई (चीकी), लाहोरी गजर । गोश्त (मांस) मछी, चिकन ऐं बेदा । वधीक विटामिन ऐं फायबर वारो खाधो : किडनी फेल्यर जे मरीज़नि में डायालिसिज़ चालू करण खां अगि॒ में खाधो न वठण करे, ख़ास तरीक़े सां खाधे मां पोटेशियम घटि करे छड॒ण करे ऐं बुख न लग॒ण करे विटामिन जी ख़ामी नज़र ईंदी आहे । कुझ विटामिन जीअं त विटामिन बी ऐं विटामिन सी. , फोलिक एसिड वगै़रह जो डायालिसिज़ ज़रीये नेकाल थी वेंदो आहे । इन विटामिन जी ख़ामी (घटिताई) खे पूरो करण लाइ डॉक्टर जी सलाह मूजिबु फेल्यर जे मरीज़नि खे वधीक फायबर वारो खाधो वठणु तमाम ज़रूरी हूंदो आहे, इन लाइ इन्हनि मरीज़नि खे वधीक विटामिन ऐं फायबर वारा फ़ल ऐं भाजि॒यूं वठणु सलाह भरियो आहे । रोज़ाने खाधे जी रिथा (Designing the daily food) किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे कहिड़े क़िसिम जो ऐं केतिरो खाधो वठणु घुरिजे उन जो चार्ट नेफ्रोलोजिस्ट जी सूचिना मूजिबु डायेटिशियन ज़रीये तैयार कयो वेंदो आहे पर खाधे लाइ आम सूचिनाऊं हेठींअ रीति आहिनि : पाणियठु डॉक्टर जी सूचिना मूजिबु ई पाणीअ जो अंदाज़ रोज़ानो वठिजे । रोज़ वज़न करे चार्ट ठाहिणो, वज़नु जेकड॒हिं ओचितो ई वधी वञे त इहो बु॒धाअे थो त पाणी वधीक वरितो वियो आहे । कार्बोहाइड्रेटस शरीर खे घुरिबल अंदाज़ में कैलरी मिले इन लाइ अनाज दालियुनि सां गडु॒ (जेकड॒हिं डायाबिटीज़ न हुजे) खंडि या ग्लूकोज़ वारे खाधे जो उपयोग करे सघिजे थो । प्रोटीन ख़ास करे खीर , दालियूं, अनाज, बेदा, मुरिघीअ मां वधीक प्रोटीन मिलंदा आहिनि । डायालिसिज़ जी ज़रूरत न हुजे उन स्टेज ते किडनी फेल्यर जे मरीज़नि खे थोरो घटि प्रोटीन (०.८ ग्राम \ किलोग्राम शरीर जे वज़न बराबर) वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । जेतोणीक नेमाइतो डायालिसिज़ शुरु करण खां पोइ, ख़ास करे सी.अे.पी.डी. कराईंदड़ मरीज़नि लाइ वधीक प्रोटीन वठणु तमाम ज़रूरी आहे । जानवरनि जी प्रोटीन जीअं त गोश्त (Meat), चिकन ऐं मच्छी, जंहिं में वधीक अंदाज़ में प्रोटीन , पोटेशियम ऐं फास्फोरस हूंदो आहे, वारा खाधा न खाइणु घुरिजनि । जानवरनि जी प्रोटीन वारा खाधा किडनी फेल्यर जे मरीज़नि लाइ नुक़िसानक़ार हूंदा आहिनि । चरिबी॒अ वारा खाधा खाधे में चरिबी॒अ जो अंदाज़ घटि वठणु घुरिजे । खाधे में घी, मखणु वगै़रह घटि वठणु घुरिजनि पर उहे बिल्कुल बंद करे छड॒णु बि नुक़िसानकार आहे । तेल जी पसंदगीअ में मुङफलीअ जो तेल या सोयाबीन जो तेल फायदेमंद आहे , जेको घटि अंदाज़ में वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । लूणु घणे भाङे मरीज़नि खे लूणु घटि वठण जी सलाह डि॒नी वेंदी आहे । खाधे में सोडियम जे अंदाज़ खे ध्यान जो आयोजन कजे । मथां लूणु न खाइणो, खाधे जी सोडा (मिठी सोडा)- बेकिंग पावडर वारियूं शयूं घटि खाइजनि या न खाइजनि । लूण जे बदिरां सेंधो लूणु (घटि सोडियम वारो लूण- Low sodium Salt) न वठिजे । छाकाणि त उन में पोटेशियम जो अंदाज़ वधीक हूंदो आहे । अनाज अनाज में चांवर या उन मां ठाहियल पौआ-ममरा वगै़रह शयूं वधीक कमु आणिजनि । हर रोज़ हिकु ई अनाज इस्तेमाल करण जे बदिरां कणिक, चांवर, पौवा, साबु धाणा, रवो, मइदो, ताज़ी मकाई, कोर्न फ्लेक्स वगै़रह वठी सघिजनि था । जूअर, मकाई ऐं बा॒झिरी घटि कमु आणिजनि । दालियूं सभिनी क़िसिमनि जूं दालियूं हिक जेतिरे अंदाज़ में वठी सघिजनि थियूं । जुदा-जुदा दाल खाइन सां खाधे में वेराइटी (नवाण) अची सघे थी । दाल सां पाणी ईंदो हुअण सबबु, जेकड॒हिं पाणीअ जो अंदाज़ घटि वठिणो हुजे त दाल घाटी कमु आणिजे । दालियुनि जो अंदाज़ डॉक्टर जी सलाह मुजिबु वठिजे । दालियुनि में आयल पोटेशियम खे घटाइण लाइ उन खे वधीक पाणीअ में धोअण खां पोइ , गरम पाणीअ में पिसाए, उहो पाणी फिटो कजे । दालियुनि खे वधीक पाणीअ में बा॒फ़ण खां पोइ उहो पाणी फिटी (हारे) छड॒ण खां पोइ स्वाद अनुसार ठाहिजे । दाल ऐं चांवरनि जे बदिरां उन मां ठाहियल, खिचणी, इडली , ढोसा, वगै़रह वठी सघिजनि था । भाजि॒यूं अगि॒॒ में जा॒णायल मूजिबु घटि पोटेशियम वारियूं भाजि॒॒यूं छूट सां कमु आणिजनि । वधीक पोटेशियम वारियुनि भाजि॒॒युनि मां अगि॒ में जा॒णायल मूजिबु पोटेशियम जो अंदाज़ घटाइण खां पोइ भाजी॒॒ ठाहिजे । स्वाद लाइ लीमे जो रसु मिलाए सघिजे थी । फल घटि पोटेशियम वारा फल (सूफ, पपैयो, ज़ेतून, पेरु वगै़रह) पिणु डीं॒हं में हिक खां वधीक दफ़ा न वठिजनि । डायालिसिज़ जे डीं॒हुं डायालिसिज़ खां अगि॒ में को बि हिकु फ़ल खाइ सघिजे थो । नारियल जो पाणी या फ़लनि जी रसु न वठिजे । खीर ऐं खीर मां ठाहियल शयूं रोज़ ३०० खां ३५० जेतिरो खीर या खीर मां ठाहियल वेराइटियूं (खीरणी, ड॒ही, लसी, आईसक्रीम, मठो वगै़रह) वठी सघजनि थियूं । पाणी घटि वठण जी सूचिना हुजे त लस्सी घटि अंदाज़ में वठिजे । कोल्ड्रींक्स पेप्सी, फेन्टा, फ्रुटी वगै़रह कोल्ड्रींक्स न वठिजनि । फ्र्युट ज्यूस , नारियल जो पाणी न वठिजे । सुको मेवो सुको मेवो, मुङफलीअ जा दाणा, तिर, ताज़ो या सुकल नारियल न वठिजे । स्त्रोत: किडनी एजुकेशन